11de Bismarck-lezing, 11 november 2026
‘Een goed pensioen vraagt om meer dan voldoende pensioenkapitaal’
prof. dr. Fieke van der Lecq
Een goed pensioen draait niet alleen om voldoende vermogen, maar ook om de vraag of toekomstige generaties voldoende welvaart kunnen produceren. Dat was de centrale boodschap van prof. dr. Fieke van der Lecq tijdens de elfde Bismarck-lezing, georganiseerd door Stichting NIMF op 11 november 2026.
Onder de titel Nederlandse pensioenen op de langere termijn keek Van der Lecq, hoogleraar Pensioenmarkten aan de Vrije Universiteit Amsterdam, voorbij de huidige pensioentransitie. Welke ontwikkelingen bepalen de toekomst van ons pensioenstelsel? En welke keuzes moeten we vandaag maken om ook over tientallen jaren een goed pensioen mogelijk te maken?
Een pensioenstelsel is meer dan een regeling
Van der Lecq begint bij de historische uitgangspunten van pensioenstelsels: Waar het Bismarck-model vooral gericht is op behoud van de levensstandaard na pensionering, legt het Beveridge-model de nadruk op bescherming tegen armoede. Nederland behoort overwegend tot de Bismarck-traditie.
Er bestaat niet één ideaal pensioenstelsel, benadrukt Van der Lecq. De kwaliteit ervan hangt af van de maatschappelijke doelen die een land nastreeft. Bovendien is een pensioenstelsel meer dan een verzameling financiële regelingen.
Zij bespreekt tijdens de lezing de toekomst op drie niveaus: de deelnemer, de pensioensector en de economie als geheel.
De veranderende relatie met de deelnemer
De individualisering van de samenleving heeft geleid tot individualisering van pensioenregelingen. Deelnemers krijgen meer inzicht in hun persoonlijke pensioenvermogen, maar hebben nog steeds doorgaans weinig keuzevrijheid bij de pensioenuitvoerder.
Van der Lecq benadrukt dat een deelnemer geen klant is. Pensioenfondsen moeten hun toegevoegde waarde duidelijker maken, deelnemers beter betrekken en laten zien wat voor hen de toegevoegde waarde van solidariteit is.
Ook de zorgplicht verandert. Correcte pensioenadministratie alleen is niet meer voldoende. Begrijpelijke communicatie, financiële planning en keuzebegeleiding worden steeds belangrijker.
Een pensioensector in beweging
Op sectorniveau verwacht Van der Lecq belangrijke veranderingen. Stijgende kosten voor technologie, regelgeving en uitvoering stimuleren verdere schaalvergroting en consolidatie. Tegelijk dwingt kostentransparantie tot kostenverlaging. Kleinere pensioenfondsen krijgen het daardoor steeds moeilijker om zelfstandig te opereren. Algemene pensioenfondsen bieden mogelijkheden om krachten te bundelen, terwijl ook de markt voor het overdragen van pensioenverplichtingen aan verzekeraars zich ontwikkelt. Dat roept de vraag op hoe pensioenfondsen hun eigen identiteit en de verbondenheid met deelnemers kunnen behouden.
Tegelijkertijd vervagen de grenzen tussen verschillende pensioenregelingen en uitvoerders. De verschillen tussen pensioenfondsen, verzekeraars en premiepensioen instellingen worden minder vanzelfsprekend, terwijl regelingen en uitvoeringskosten steeds beter vergelijkbaar worden. Pensioenuitvoerders zullen daarom duidelijker moeten maken waarin hun toegevoegde waarde zit.
Ook pensioenuitvoeringsorganisaties krijgen volgens Van der Lecq een belangrijkere rol. Naast de administratieve uitvoering kunnen zij met behulp van data en technologie meer bijdragen aan communicatie, financiële planning en keuzebegeleiding. Dat biedt nieuwe mogelijkheden, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee, bijvoorbeeld rond het gebruik van persoonsgegevens, algoritmen en geautomatiseerd advies.
De echte uitdaging ligt buiten het pensioenstelsel
et meest fundamentele deel van de lezing bestrijkt demografie en toekomstige economische productie.
Van der Lecq wijst op de gedachte dat pensioenen uiteindelijk een aanspraak zijn op toekomstige productie. We bouwen vandaag vermogen op om later goederen en diensten te kunnen kopen. Maar die moeten in de toekomst ook daadwerkelijk beschikbaar zijn.
Door de vergrijzing groeit het aantal gepensioneerden, terwijl het arbeidsaanbod onder druk komt te staan. Dat kan leiden tot hogere productiekosten, inflatie en een aantasting van de koopkracht van pensioenen.
Zelfs goed gevulde pensioenpotten bieden dan geen volledige zekerheid. Het gaat niet alleen om de verdeling van toekomstige welvaart, maar ook om de vraag hoeveel welvaart er geproduceerd kan worden.
De grote pensioendriehoek
Van der Lecq brengt haar betoog samen in een grote pensioendriehoek, bestaande uit pensioenkapitaal, demografie en productie/productiviteit.

Deze drie factoren moeten met elkaar in balans zijn. Voldoende pensioenkapitaal is belangrijk, maar zonder voldoende arbeidskrachten en productiviteit kan de koopkracht van toekomstige pensioenen alsnog onder druk komen te staan. Daarom pleit zij ervoor om verder te kijken dan het financieel verfijnen van pensioenregelingen.
Investeren in onderwijs, technologische ontwikkeling en productiviteit is minstens zo belangrijk. Daarnaast vraagt zij aandacht voor de positie van jongere generaties. Betaalbare gezinswoningen, goede kinderopvang en passende arbeidsvoorwaarden dragen bij aan een samenleving waarin mensen perspectief hebben op een leefbare toekomst en gezinsvorming aantrekkelijker wordt. Ook pensioenuitvoerders kunnen hieraan bijdragen door te investeren in een productieve en duurzame economie.
Verder kijken dan de pensioentransitie
Met haar lezing plaatst Van der Lecq het pensioenvraagstuk nadrukkelijk in een breder maatschappelijk perspectief. Solidariteit gaat niet alleen over het delen van financiële risico’s, maar ook over de verantwoordelijkheid die generaties voor elkaar dragen.
Een toekomstbestendig pensioenstelsel vraagt om meer dan goed vermogensbeheer. Het vraagt om een samenleving die ook morgen voldoende welvaart kan produceren én die welvaart eerlijk tussen generaties weet te verdelen.

